C-H-A-M.COM SỐNG CUỘC ĐỜI BẠN MUỐN.

Tối giản trong việc lựa chọn

T

Xin chào bạn đọc,

Tuần này, chúng ta có thêm một bài viết về Lối sống tối giản, hay còn được gọi là chủ nghĩa tối giản, một chủ đề nhận được khá nhiều sự quan tâm trong thời gian gần đây. Đây là lối sống có thể được áp dụng trong bất kỳ lĩnh vực nào của đời sống cá nhân: bỏ đi những thứ thừa thãi, hoặc, theo cách nói của Marie Kondo, tác giả cuốn Nghệ thuật bài trí của người Nhật thì là những thứ “không đem lại niềm vui”, và nhờ đó tạo ra một khoảng trống, một không gian để có thể đón nhận những điều thực sự cần thiết và có ý nghĩa với mỗi chúng ta. Bạn có thể tham khảo thêm hai bài viết khác của tôi về chủ đề này: Một năm rưỡi sau chủ nghĩa tối giản và Chuyện tối giản: 2 năm sau.

Như tiêu đề đã nêu lên, bài viết này sẽ bàn về việc áp dụng tư duy tối giản trong một khía cạnh tưởng chừng như không liên quan, nhưng lại liên hệ mật thiết với các khía cạnh khác trong đời sống vật chất và tinh thần: Tối giản trong lựa chọn. Cụ thể hơn,  trong bài viết này, tôi sẽ chỉ ra một thực tế rằng hàng ngày chúng ta phải đối mặt với việc quá tải các lựa chọn như thế nào, sau đó tôi sẽ thuyết phục bạn về ảnh hưởng của việc quá tải này đến cuộc sống cá nhân mỗi chúng ta, và cuối cùng, tôi sẽ đưa ra những gợi ý để thực hành việc áp dụng tư duy tối giản trong việc đưa ra lựa chọn.

 

Phần 1: “Anh/chị muốn dùng gì ạ?”

Hãy nhìn vào một ví dụ tiêu biểu, một chi tiết rất nhỏ trong cuộc sống hàng ngày của tôi hiện tại, và cùng nhận ra dấu hiệu của sự quá tải các lựa chọn.

Ngoài những lúc làm việc tại nhà, thỉnh thoảng tôi thay đổi không khí bằng cách kiếm một quán cà phê yên tĩnh để làm việc. Hôm đó là lần đầu tiên tôi đặt chân đến quán cà phê này. Toạ lạc ngay trong một công viên nhỏ, nơi chỉ cách vài bước chân từ một trong những nhà ga đông đúc nhất tại thành phố này, được thiết kế theo lối kiến trúc bằng gỗ độc đáo, quán cà phê với vẻ ngoài khác biệt nhưng hài hoà với khung cảnh thoáng đãng xung quanh. Sau khi lượn một vòng và tìm được chỗ ngồi thích hợp, tôi đến quầy bar gọi đồ. Đến đây, tôi có một câu hỏi đơn giản: khi đi cà phê, bạn sẽ gọi gì? Hãy suy nghĩ nhanh trong đầu câu trả lời của bạn trước khi đọc đoạn tiếp theo.

Vâng, tôi tin rằng đó không phải là câu hỏi hóc búa và bạn có thể nhanh chóng đưa ra đáp án của mình. Thế nhưng, trong hoàn cảnh hiện tại khi đứng trước quầy bar, nhìn chằm chằm vào thực đơn với kích thước bằng khoảng một tờ giấy A3, có thể là A2 và chi chít chữ, tôi đã không thể bật ra câu trả lời nhanh như chớp khi cô bé bán hàng hỏi tôi: “Chị muốn dùng gì ạ?” Tôi đã choáng ngợp và lạc lối trong mê cung các loại đồ uống khi đó. Đây là chi tiết của thực đơn: chỉ tính riêng cà phê thì đã có 3 loại cà phê nguyên chất được pha từ các loại hạt cà phê khác nhau, 6 loại espresso và latte, 4 loại trà, 6 loại đồ uống khác, ngoài ra có khoảng 7 loại đồ uống đặc biệt dành riêng theo mùa. Trong lúc đó, bạn sẽ cần chú ý đến một ghi chú nho nhỏ dưới mỗi tên đồ uống là một số loại trong số đó chỉ được phục vụ như đồ uống lạnh hoặc đồ uống nóng, một số loại khác thì được phục vụ dưới cả 2 dạng. Và sau khi bạn chọn được loại đồ uống rồi, người bán hàng sẽ hỏi bạn muốn cỡ cốc ngắn, cao, hay rất cao. Chưa hết ở một góc nho nhỏ bên dưới, một ô vuông khiêm tốn, một dòng chữ in hoa:
PHA CHẾ THEO YÊU CẦU:
– nhiều cà phê
– thay sữa bò bằng sữa đậu nành
– thêm kem tươi
– thêm siro
Vẫn còn khoảng 3, 4 cái gạch đầu dòng nữa mà bây giờ tôi không thực sự nhớ rõ chúng là gì nữa rồi.

Đối diện với thực đơn hoành tráng như vậy, đầu tôi lúc bấy giờ đang vận động hết năng suất để xem rằng giữa mấy chục lựa chọn nào trông cũng hấp dẫn này, rốt cuộc tôi muốn uống gì. (Câu trả lời này sẽ được ghém đến cuối bài viết.) Rủi thêm cho tôi, lúc đó tôi lại đói meo và muốn kiếm cái gì đó để ăn tại quán. Tôi ngó vào thực đơn đồ ăn: chỉ có duy nhất 3 loại mỳ ý để lựa chọn. Bạn không thể hình dung tôi đã thở phào nhẹ nhõm thế nào. Ít nhất thì giờ tôi chỉ phải chọn một trong 3 món sau khi đã phải đấu tranh với thực đơn bánh mì kẹp gồm khoảng 7,8 loại khác nhau rồi.

Hầu như các cửa hàng, nhà hàng ngày nay đều có xu hướng trưng ra một thực đơn phong phú và chi tiết như vậy để thoả mãn tất cả các thượng đế. Ngày nay, chúng ta có nhiều hơn những cửa hàng All-in-one (tạm dịch: tất cả trong một), và những cửa hàng chuyên biệt một loại hàng hoá dần dần bị mất ưu thế. Diễn biến tương tự xảy ra mỗi lần tôi mua đồ ăn ở cửa hàng tiện lợi: không biết bao nhiêu lần tôi đi qua đi lại một cái kệ đựng đồ ăn biết bao nhiêu lần, cầm lên rồi đặt xuống và cuối cùng cầm lên chính món mà mình vừa đặt xuống. Viết đến đây, tôi bỗng nhớ lại kỷ niệm thuở nhỏ những lần đi cà phê với bố mẹ, lúc nào tôi cũng trung thành với một là sinh tố bơ, hoặc sinh tố sữa chua hoặc nước ép hoa quả, có những tiệm cà phê chẳng buồn đưa ra thực đơn vậy mà cá nhân tôi lại cảm thấy như thế thoải mái hơn nhiều.

Sau này tôi nhận ra, chính những lúc như vậy, mình đã tiêu hao bao nhiêu năng lượng và thời gian chỉ để hoàn thành một nhiệm vụ đơn giản như chọn một món đồ uống. Và thực sự là nếu bắt đầu để ý, nhiều người thường mất thời gian cho những thứ lặt vặt, những thứ đáng lẽ ra chúng ta có thể quyết định nhanh gọn hơn ví dụ như chọn quần áo, chọn loại son (mỹ phẩm), lượn lờ trong siêu thị để chọn một loại hàng hoá giữa cả tá nhãn hàng có cùng loại sản phẩm, chọn giữa hàng chục kênh hay chọn giữa hàng trăm chương trình TV để xem… Việc quá tải các lựa chọn đầy rẫy ở khắp mọi nơi.

 

Phần 2: Ảnh hưởng tiêu cực của việc quá tải những lựa chọn

“Anh là chuyên gia, tại sao anh không quyết định giúp tôi?”

Trước hết, có một điều cần làm rõ đó là chúng ta không thể tránh việc phải đưa ra những lựa chọn, và thực tế, chúng ta liên tục lựa chọn, có những lựa chọn nho nhỏ diễn ra hàng ngày như quần áo, mỹ phẩm, đồ ăn thức uống, mua sắm… có những lựa chọn lớn như học đại học nào và chuyên ngành gì, đi làm ở công ty nào, mua nhà ở đâu, xây nhà kiểu gì, kết hôn với ai, vào thời điểm nào, bao giờ sinh con, cho con đi học trường nào… Mỗi giây phút trôi qua, chúng ta đều đưa ra những lựa chọn, vô thức hoặc có ý thức. Bởi vì sự hữu hạn của thời gian cũng như năng lượng của mỗi người, tôi tin tưởng rằng việc hạn chế hao tổn công sức cho những lựa chọn lặt vặt, thay vào đó đầu tư thời gian và công sức để đưa ra quyết định hợp lý trước những lựa chọn mang ý nghĩa lớn lao thì chắc chắn hợp lý hơn. Hiểu được điều đó, tôi không muốn thấy bản thân mình ngày này qua ngày khác, mất nửa tiếng đồng hồ để phân vân xem nên diện váy trắng xếp li hay váy mullet vàng, phối với áo cánh dơi màu xanh pastel hay áo peplum màu đỏ, mix với sandal hay sneaker, phụ kiện ra sao như thể mình là một celeb, tôi không muốn mỗi khi đi cafe lại phải nghiên cứu xem nên chọn cà phê được xay từ hạt cà phê Arabica hay Robusta, hay Culi , và tôi cũng không khoái gì việc tốn thời gian trong siêu thị để suy nghĩ nên mua loại nước mắm của hãng A hay hãng B, có 20 độ đạm hay 40 độ đạm … Để rồi, quá mệt mỏi sau khi ra hàng loạt quyết định cho những việc nhỏ nhặt, và rồi gặp một vấn đề hóc búa giữa những lựa chọn khó nhằn, mà đáng lẽ ra cần được đầu tư thời gian và công sức để tìm hiểu thì thay vào đó hoặc là chần chừ, lần lữa trong việc ra quyết định, hoặc chỉ cưỡi ngựa xem hoa và nhanh chóng ra những quyết định thiếu cẩn trong, và có thể tệ hơn, phó mặc cho những “chuyên gia”: “Tôi không hiểu mấy thứ lằng nhằng rắc rối này. Anh là chuyên gia, tại sao anh không quyết định giúp tôi?”

Niềm hứng khởi tiêu biến

Mỗi khi bạn chọn một thứ, bạn không làm những thứ khác. Và những thứ khác có thể có hiều hấp dẫn, và nó làm cho việc bạn đang làm kém hấp dẫn hơn. – Barry Schwartz

Khi ta buộc phải lựa chọn A, một phần trong ta dâng lên sự mất mát rằng ta đang đánh mất B. Đây mới chỉ là việc phải đưa ra quyết định giữa 2 lựa chọn, hãy tưởng tượng con số ấy bây giờ là 10, là 20, có thể là 100. Khi có quá nhiều lựa chọn, thì bất kể lựa chọn mà bạn đưa ra là gì, phần nào trong bạn vẫn còn băn khoăn bởi vì biết đâu những thứ mà bạn bỏ qua mới thực sự là thứ tốt hơn, cho dù bạn không có gì để chê về lựa chọn này của bạn. Và hãy tưởng tượng nếu như nó tệ thật, thứ mà bạn đã chọn, thì sự nuối tiếc rằng đáng lẽ ra bạn đã có thể ra quyết định khác sẽ khá mạnh mẽ. Lúc này, bạn cực kỳ thất vọng về quyết định của chính bản thân mình. Giả sử như bạn có thể mua tất cả những gì có sẵn trên thị trường về nhà để thử xem cái nào mới là tốt nhất, thì sẽ nhanh chóng thôi, bạn sẽ có một mớ lộn xộn chất đống trong nhà. Và đây rồi, thứ chúng ta cần ngay lúc đó: tối giản vật chất!!

 

Phần 3: Làm thế nào để tối giản những lựa chọn?

Đến phần này, chúng ta đều biết rằng tối giản hoá những lựa chọn là một điều cần thiết. Bởi vì chúng ta muốn cảm thấy hạnh phúc hơn và đúng đắn hơn với những lựa chọn mà mình đưa ra. Bởi vì chúng ta muốn dành thời gian, năng lượng, và chất xám để dành cho những lựa chọn ảnh hưởng lớn tới của cuộc đời, có thể là trở thành một người xuất chúng ở lĩnh vực mà mình đam mê chẳng hạn. Vậy làm thế nào chúng ta để tối giản lựa chọn “không quan trọng”? Dưới đây là những gợi ý của tôi.

Thứ nhất: Rõ ràng về thứ mà bạn muốn

số lượng những lựa chọn hiện diện sẽ không ảnh hưởng tới việc đưa ra quyết định của bạn; một khi bạn đã tìm ra thứ đáp ứng tiêu chuẩn của mình thì những lựa chọn khác trở nên không thích hợp và dư thừa. – Barry Schwartz

Tránh lượn lờ quanh các khu trung tâm thương mại, mua sắm nếu như bạn không có mục tiêu gì cụ thể, hay một ý niệm chính xác cái mà mình muốn mua là gì. Nếu như có nhiều món đồ cần phải mua khi đi siêu thị, lên danh sách những đồ cần mua luôn luôn là một bước hiệu quả, thẳng tiến đến những quầy hàng có đồ mà mình cần mua và tới thẳng quầy thu ngân, giải quyết nhanh gọn.
Đừng phân vân quá lâu, hãy lắng nghe điều đầu tiên xuất hiện trong đầu bạn, bởi càng tốn nhiều thời gian phân vân để đưa ra lựa chọn hợp lý nhất, thì kết quả là mức độ hài lòng càng thấp cho dù nó được cho là lựa chọn rất ổn (Cũng không tệ, thế nhưng có thể những cái còn lại mà mình bỏ qua có thể tốt hơn.) và mức độ thất vọng sẽ càng cao nếu lựa chọn được đưa ra bị cho là chưa tốt. (Mình đã cân nhắc kỹ đến vậy mà cuối cùng vẫn quyết định sai lầm. Đáng lẽ ra mình đã có thế chọn cái kia.)
Hãy suy nghĩ kỹ càng về một (vài) tiêu chí quan trọng mà mình cần, ngoài ra những yếu tố khác, mình có thể châm chước bỏ qua. Và nếu như không tìm được thứ đáp ứng được mức “vừa phải” của những tiêu chí là quan trọng với bạn, đừng cân nhắc những lựa chọn thay thế không liên quan, hãy thử ở lần tiếp theo, cho tới khi thực sự có thứ mà mình muốn. Những hành động này sẽ giúp bạn nhanh chóng quyết định hoặc Không. Chúc mình may mắn lần sau! thay vì cứ lăn tăn mãi trong một tá các lựa chọn,  giảm đáng kể số lượng quyết định phải ra khi phải đối mặt với những lựa chọn nho nhỏ.

Thứ 2: Hạ thấp kỳ vọng về những kết quả mang lại từ quyết định của mình

Đừng quá cầu toàn. Chúng ta nên tìm kiếm những gì vừa đủ thay vì cái tốt nhất, cái hoàn hảo, và tin rằng lựa chọn này của bạn là đủ tốt rồi. Bản thân tôi là một người cầu toàn, (đôi khi vẫn vậy) tôi luôn suy nghĩ cực kỳ cẩn thận từ những chuyện nhỏ nhất, để chắc chắn mọi thứ phải hoàn hảo. Nhưng xét cho cùng, tôi không phải là một stylist, kiếm sống bằng việc lên đồ cho người nổi tiếng, hay kinh doanh nhãn hàng thời trang, không phải một đầu bếp chuyên nghiệp, không phải là kiến trúc sư hay nhà thiết kế nội thất, hay một người nghệ sĩ Ikebana (Ikebana: nghệ thuật cắm hoa) ,… Chỉ cần mình trông sạch sẽ gọn gàng, chỉ cần mình có một không gian sống ngăn nắp,thoáng mát, sáng sủa, tôi cũng chỉ cần nấu được những món ăn vừa miệng và lành mạnh, chỉ cần một bình hoa nho nhỏ trên bàn làm việc mỗi ngày, … Vậy nên tôi nghĩ rằng, với những thứ chỉ là sở thích đơn thuần và nhu cầu cơ bản, không cần yêu cầu quá cao về kết quả, chỉ cần vừa phải thôi là có thể cảm thấy thoả mãn, vừa lòng rồi. Cuộc sống này, xét cho cùng, không phải là một cuộc chiến xem ai là người hoàn hảo.

Thứ 3: Luôn biết ơn lựa chọn của mình

Sự biết ơn luôn đóng vai trò quan trọng trong đời sống mỗi người, đó cũng là tinh thần chủ chốt của những bài viết của C-H-A-M. Nhà tâm lý học Barry Schwartz đã dùng từ tri túc để nói về vấn đề này.

Tri túc có nghĩa là hài lòng với những gì bạn cảm thấy tốt và không lo lắng gì về khả năng có những thứ tốt hơn ở ngoài kia (lời người viết bài: dù điều này sẽ khá khó khăn, bởi nhờ mạng xã hội, chúng ta thấy những thứ tốt hơn ở ngoài kia liên tục và thương xuyên, thế nhưng chúng ta có thể làm được).

Hãy biết ơn Quyền lựa chọn mà mình được ban tặng. Nếu như bạn biết rằng có những nơi mà con người ở đó còn không có quyền được lựa chọn, hay có quá ít lựa chọn cho bọn họ, trong khi chúng ta có thể tự chủ đưa ra những lựa chọn mình mong muốn đã là một điều vô cùng may mắn. Và nhờ vậy, bất kể những thứ chúng ta đang có, cũng là kết quả từ lựa chọn của chính bản thân mình ra sao, dù không được tốt nhất, không được hoàn hảo thì chúng ta cũng sẽ luôn cảm thấy trân trọng và biết ơn.

Kết luận

Nếu như bạn đã nghe về giai thoại của những người nổi tiếng như Steve Jobs (người phát minh Iphone) hay Mark Zuckerburg (người sáng lập mạng xã hội lớn nhất thế giới) rằng họ chỉ mặc độc nhất một kiểu quần áo giống hệt nhau từ ngày này qua ngày khác. Cá nhân tôi không lý giải được họ làm vậy vì lịch trình bận rộn không có thời gian để lựa quần áo, hay vì một gu thời trang nghèo nàn, hay họ đã tiên phong về lối sống tối giản này trước khi nó được biết đến như một trào lưu,… nhưng có một điều chắc chắn rằng quỹ thời gian mỗi ngày của họ được dùng cho việc ra quyết định cho những lựa chọn vĩ đại hơn như là ra mắt một công nghệ mới, chế tạo sản phẩm mang tính đột phá mới… dài hơn các khoảng thời gian dành cho những thứ lặt vặt khác. 

Nếu như được đúc kết lại bài viết bằng một lời khuyên, đó chính là: Hãy tối giản hoá số lượng những lần bạn phải đắn đo giữa những lựa chọn cho một sự việc không quan trọng. Nhờ đó, bạn mới có thể tạo ra một “khoảng trống” (trong thời gian, năng lượng, chất xám,…) dành cho những lựa chọn mang tính trọng đại, và lớn lao hơn. Hạnh phúc của mỗi cá nhân sẽ được vun đắp dựa trên quyết định trong việc lựa chọn trong những mối quan hệ thực sự tốt và có ảnh hưởng tích cực đến bản thân, trong việc lựa chọn giữa hàng tá thông tin báo chí phương tiện truyền thông đâu sẽ là nguồn thông tin có tính xây dựng và hữu ích, lựa chọn giữa vô vàn các ngành học một chuyên ngành bạn có đam mê và thực sự muốn phát triển thành nghề nghiệp trong tương lai… Đó mới chính là những lựa chọn quyết định nên một cuộc sống mà bạn mong muốn.

Cái kết của câu chuyện đi cà phê phía trên: sau một hồi ngâm cứu menu, tôi đầu hàng và cuối cùng đưa ra một lựa chọn rõ là chẳng bõ công nãy giờ xăm soi. Nhìn thẳng vào cô gái bồi bàn thân thiện dễ thương, tôi dõng dạc tuyên bố: Cho mình ly trà đá ^^.

Bài viết này lấy cảm hứng từ một cuốn sách nổi tiếng của nhà tâm lý học Barry Schwartz – Nghịch lý của sự lựa chọn. Cuốn sách hiện đã được dịch ra tiếng Việt được phát hành bởi công ty Alphabooks và xuất bản bởi Nhà Xuất Bản Lao Động Xã Hội.


Nếu bạn yêu thích bài viết này và học được ít nhất một thông tin hữu ích, xin hãy để lại bình luận hoặc cân nhắc đến việc chia sẻ để ủng hộ người viết.
Xin cảm ơn.

Add Comment

C-H-A-M.COM SỐNG CUỘC ĐỜI BẠN MUỐN.

Chủ đề

Dòng thời gian