C-H-A-M.COM SỐNG CUỘC ĐỜI BẠN MUỐN.

Tôi còn lại bao nhiêu thời gian?

T

Tác giả: Paul Kalanithi

Lời người dịch: Tác giả của bài tiểu luận – Paul Kalanithi, cũng chính là tác giả cuốn sách gây đang được tiếng vang lớn “Khi hơi thở hóa thinh không”. Được đăng trước khi cuốn sách nổi tiếng của ông được xuất bản, bài viết cũng đã rất thành công trên trang báo điện tử New York Times. Là những dòng tự sự của tác giả sau khi biết mình bị mắc bệnh ung thư phổi, là một sự hoán đổi nghiệt ngã từ vai trò một vị bác sĩ tài ba và đầy sức sống thành một bệnh nhân bất lực trước cái chết đến gần của chính mình. 

Những ám ảnh về sự vô định của sự sống trước cái chết quá chắc chắn, nó cho ta thôi thúc tìm kiếm một cuộc sống ý nghĩa.

(Một số nội dung của bài viết cũng được đưa vào trong sách. )

-*-*-*-*-*-

Đã có bản chụp cắt lớp, tôi bắt đầu xem xét. Các dấu hiệu lập tức hiện lên rõ mồn một: các khối u dày đặc trong phổi và làm biến dạng xương sống. Là bệnh ung thư.

Trong những khóa đào tạo phẫu thuật thần kinh, tôi đã giúp các bác sĩ đọc rất nhiều những bản chụp tương tự để phán đoán xem liệu việc phẫu thuật có đem lại hy vọng gì không. Nếu trong hoàn cảnh đó, tôi hẳn sẽ phác dòng chữ nguệch ngoạc trên biểu đồ “ Di căn lan rộng-không thể phẫu thuật” và tiếp tục công việc. Nhưng lần này khác: bản chụp là của tôi.

Đã từng ngồi giải thích cho vô số bệnh nhân và gia đình họ về những tiên lượng tàn nhẫn này: một trong những trọng trách lớn của người bác sĩ. Sẽ dễ dàng hơn nếu là một người bệnh 94 tuổi, trong giai đoạn cuối của chứng mất trí nhớ và mắc căn bệnh chảy máu não trầm trọng. Còn với những người trẻ như tôi -36 tuổi- được chuẩn đoán ung thư, những điều được nói ra hẳn không nhiều. Những câu nói kinh điển của tôi: “Đây là cuộc đua đường dài, không phải chạy nước rút, vì vậy hãy để cho bản thân được thư giãn mỗi ngày”; hay “Bệnh tật có thể giúp thành viên trong gia đình xích lại gần nhau hoặc là tác nhân chia rẽ -vì thế hãy quan tâm đến nhu cầu của đối phương và tìm thêm sự giúp đỡ”.

Luôn thành thật với tiến trình của căn bệnh nhưng vẫn chừa lại khoảng trống cho niềm hy vọng.

Tôi đã học được vài nguyên tắc cơ bản. Luôn thành thật với tiến trình của căn bệnh nhưng vẫn chừa lại khoảng trống cho niềm hy vọng. Mơ hồ mà chuẩn xác, “vài ngày đến vài tuần”, “vài tuần đến vài tháng”, “vài tháng đến vài năm”, “vài năm đến 10 năm hoặc có thể nhiều hơn”. Chúng tôi không bao giờ vạch ra một con số chi tiết, luôn khuyên nhủ rằng những con số về những bệnh nhân sống sót  thực tế khác với số bệnh nhân sống sót theo kết quả Google, cho rằng bệnh nhân bình thường không có sự chênh lệch mấy trong hiểu biết về những thống kê.

Mọi người có phản ứng khác nhau khi nghe “Liệu trình X có khả năng sống sót là 70%” và “Khả năng tử vong của liệu trình Y là 30%”. Thường thì mọi người có xu hướng chọn liệu trình X mặc dù con số là không khác biệt. Khi một người bạn thân của tôi bị mắc ung thư tụy, tôi trở thành một chuyên gia y tế cho một nhóm những nhà thống kê số học tinh vi. Tôi vẫn thường khuyên họ không nên nhìn vào những con số thống kê, nói ra những câu như là đường cong sống sót 5 năm nghĩa là giới hạn sống là 5 năm. Một cách nào đó, tôi cảm giác chỉ số liệu thôi thường rất khô khan, hoặc nhờ những kinh nghiệm hàng ngày của một nhà vật lý học, những căn bệnh cần được diễn giải nhiều hơn chỉ là một con số. Cảm nhận được sự thôi thúc đó: Hãy luôn giữ một niềm hy vọng.

Những đường biểu diễn tỉ lệ sống sót, hay còn gọi là đường Kaplan-Meier, là một trong những cách mà chúng tôi đo lường tiến trình điều trị ung thư, chỉ ra những số bệnh nhân sống sót theo từng giai đoạn. Đường biểu diễn của một số căn bệnh giống như đường hạ cánh của một chiếc máy bay, thấp dần thấp dần, một số lại giống như một quả bom. Những nhà vật lý tỏ mối quan tâm tới những đường biểu diễn này, về hình thái và ý nghĩa của chúng. Ví dụ trong những nghiên cứu bệnh ung thư não, trong khi thời gian sống sót trung bình thường giống nhau, nhưng số lượng đường biểu diễn có phần đuôi dài lại đang tăng, chứng tỏ một vài người bệnh có thể sống sót đến vài năm. Vấn đề ở chỗ bạn không biết được một bệnh nhân cụ thể nào đó, họ có may mắn thuộc đường biểu diễn đó không. Đó là bất khả thi, thậm chí là vô trách nhiệm khi cố gắng tỏ ra chính xác hơn mức bạn có thể.

Ai đó có thể nghĩ, khi bác sĩ chuyên khoa ung thư tới gặp tôi bên giường bệnh, tôi sẽ không lập tức yêu cầu bất kỳ con số nào liên quan đến thời gian sống sót. Vậy nhưng giờ đây, từ vai trò bác sĩ thành bệnh nhân, tôi lại thèm khát con số mà tất cả những bệnh nhân yêu cầu. Tôi đã hy vọng vị bác sỹ ấy sẽ nhìn tôi như một người không chỉ am hiểu những số liệu thống kê mà còn hiểu rõ về hiện trạng căn bênh dưới góc độ y học, và cho tôi một sự chắc chắn, một sự thật trần trụi. Tôi chịu đựng được. Nhưng rất thẳng thừng, cô từ chối: “Không. Chắc chắn không.” Cô ấy hiểu rõ rằng tôi có thể và chắc chắn đã lục tung, tìm kiếm những tài liệu về căn bệnh này. Nhưng ung thư phổi không phải chuyên khoa của tôi, còn cô ấy thì là một chuyên gia tầm cỡ thế giới. Vào mỗi cuộc hẹn khám, mỗi lúc cuộc chiến bắt đầu, cô luôn luôn từ chối đưa ra bất kỳ một con số liên quan.

Giờ đây, thay vì thắc mắc vì sao vài bệnh nhân nằng nặc đòi bác sĩ phải nói cho họ một con số cụ thể, tôi bắt đầu thắc mắc rằng tại sao những vị bác sĩ đầy hiểu biết và kinh nghiệm ấy lại mơ hồ như vậy. Lần đầu khi nhìn thấy bản chụp cắt lớp, tôi đã tự chuẩn đoán rằng mình chỉ còn có thể sống vài tháng thôi. Vì kết quả chụp trông quá tệ. Tôi trông cũng quá tệ. Tôi đã sụt mất hơn 13 kí, bị hành hạ bởi cơn đau lưng, mỗi ngày trôi qua càng trở nên tệ hơn. Những xét nghiệm cho thấy hàm lượng đạm thấp và thiếu máu trầm trọng quá mức cơ thể có thể chịu đựng, không đủ đáp ứng mức cơ bản để duy trì.

Trong một vài tháng, tôi đã hoài nghi về căn bệnh ung thư. Tôi đã chứng kiến nhiều bệnh nhân ung thư trẻ. Vì vậy cũng không quá ngạc nhiên. Thực tế, tôi còn khá chắc chắn. Về bước tiếp theo phải làm là: chuẩn bị cho sự ra đi. Khóc. Nói với vợ rằng cô ấy nên tái hôn, tái định lại vấn đề tài sản. Viết thư cho bạn bè thân thiết. Vâng, quả là có rất nhiều thứ tôi cần phải làm cho cuộc sống này, nhưng đôi lúc nó xảy ra: Không gì rõ ràng hơn khi bạn đã có kinh nghiệm chữa trị những chấn thương đầu hay ung thư não.

Nhưng trong buổi hẹn đầu tiên với bác sĩ trị liệu, cô ấy đề cập tới việc tôi có thể quay lại làm việc một ngày nào đó. Tôi không phải là bóng ma đấy chứ? Không. Nhưng vậy thì tôi còn bao nhiêu? Im lặng.

Dĩ nhiên, cô không thể ngăn tôi đọc. Vùi đầu vào những nghiên cứu, tôi tiếp tục cố gắng tìm ra những tài liệu có thể đưa ra một con số chính xác trong trường hợp của tôi. Số lượng lớn những nghiên cứu chỉ ra rằng khoảng 70% đến 80% những bệnh nhân mắc ung thư phổi sẽ tử vong trong vòng 2 năm. Không hy vọng gì nhiều hơn. Nhưng một lần nữa, hầu hết bệnh nhân đều đã lớn tuổi và nghiện thuốc nặng. Còn những nghiên cứu cho trường hợp người mắc bệnh là bác sĩ khoa thần kinh, 36 tuổi và không hút thuốc thì ở đâu? Liệu tuổi trẻ và sự khỏe mạnh của tôi sẽ có ý nghĩa nào đó không? Hoặc liệu do căn bệnh của tôi được phát hiện quá muộn, phát triển quá mạnh nên tình hình của tôi có khi nào tồi tệ hơn cả những người bệnh nghiện thuốc tuổi 65 không?

Nhiều bạn bè và những người thân trong gia đình kể về trường hợp mẹ của bạn của bạn của bạn họ hay người chơi tennis của con trai của người thợ cắt tóc của chú họ cũng bị mắc bệnh ung thư phổi và đã sống tới 10 năm. Thoạt tiên, tôi phân vân phải chăng những câu chuyện đó đều nói về cùng một người. Tôi lờ chúng như suy nghĩ viển vông hay giả thiết vô căn cứ. Mặc dù vậy, cuối cùng những câu chuyện vẫn len lỏi trong những khe hở của những nghiên cứu mang tính thực tế.


Sau đó, sức khỏe tôi có dấu hiệu hồi phục, nhờ một loại thuốc phát huy tác dụng với sự biến đổi một loại gen có liên quan đến căn bệnh ung thư của tôi. Tôi đã bắt đầu có thế đi bộ mà không cần gậy chống, và có thể nói ra rằng “Uhm, không có vẻ như tôi đủ may mắn để sống sót thêm một thập kỷ, nhưng vẫn khả thi.” Tia hy vọng le lói.

Sư thật tẻ nhạt rằng Ta chỉ sống một ngày một lần duy nhất chẳng giúp ích gì: Vậy tôi phải làm gì với ngày đó?

Mặc dù, cái chết chắc chắn dễ dàng hơn là một cuộc sống vô định. Thà tiến thẳng tới địa mà không qua nơi rửa sạch tội lỗi, hay cứ như vậy? Liệu tôi có nên chuẩn bị cho tang lễ của mình? Hay dành thời gian cho vợ, cho bố mẹ, cho anh em, bạn bè, những đứa cháu đáng yêu của tôi? Viết một cuốn sách mà tôi luôn nung nấu? Hay tôi nên quay trở lại đàm phán về những lời mời hợp tác, làm việc trong nhiều năm?

Con đường phía trước sẽ rõ ràng hơn, nếu như tôi biết được rằng mình còn bao nhiêu. Cho tôi biết tôi còn 3 tháng, tôi sẽ dành thời gian đó cho gia đình. Cho tôi biết tôi còn 1 năm, một kế hoạch rõ ràng (viết cuốn sách đó). Cho tôi 10 năm, tôi sẽ quay trở lại với công việc chữa bệnh. Sư thật tẻ nhạt rằng bạn chỉ sống một ngày một lần duy nhất chẳng giúp ích gì: Vậy tôi phải làm gì với ngày đó? Người bác sỹ điều trị của tôi chỉ nói: Tôi không thể cho anh một thời gian cụ thể. Anh phải tìm ra điều gì là quan trọng nhất với bản thân.

Tôi bắt đầu nhận thấy rằng việc sắp phải đối mặt với cái chết của chính mình chẳng thay đổi được điều gì và cũng thay đổi tất cả. Trước khi phát hiện ra mình bị ung thư, tôi đã biết rằng một ngày nào đó mình sẽ chết, chỉ không biết là bao giờ. Sau khi được chuẩn đoán, tôi vẫn biết mình một ngày nào đó sẽ chết, rồi cũng chẳng biết cụ thể là khi nào. Nhưng bây giờ thì tôi đã hiểu rõ hơn. Vấn đề không nằm ở phạm trù khoa học. Thực tế về cái chết đảo lộn tất cả. Nhưng cũng không còn con đường sống sót nào.

Lý do bác sĩ không cho bệnh nhân con số cụ thể rõ ràng không phải vì họ không thể. Một cách chắc chắn, nếu bệnh nhân trông đợi một điều vượt xa giới hạn thực tế – như một bệnh nhân muốn thọ đến năm 130 tuổi, hoặc một bệnh nhân cho rằng những vết chấm lành tính trên da là báo hiệu cái chết sắp tới- thì nhiệm vụ của bác sĩ là đưa những mong đợi đó của bệnh nhân quay về, phù hợp với thực tế, khả thi hơn.

Thế nhưng phạm vi của việc biết được điều gì có khả năng và hợp lý quả thực quá mênh mông vô định. Dựa vào những liệu pháp hiện nay, tôi có thể sẽ ra đi trong khoảng 2 năm, hoặc tôi có thể kéo dài sự sống tới 10 năm. Nếu như giả định rằng sẽ có thể có những phương pháp điều trị mới được áp dụng trong 2, 3 năm tới, phạm vi đó sẽ hoàn toàn khác hẳn. Đối mặt với cái chết, kiến thức khoa học chỉ có thể cho bạn thêm được vài gram của sự chắc chắn: Đúng, bạn sẽ chết. Thế nhưng với những ai mong muốn nhiều hơn, 500 gram, thì đề nghị đó chẳng có ý nghĩa gì.

Điều bệnh nhân tìm kiếm không phải là những kiến thức khoa học mà các bác sỹ đang che đậy, mà là sự xác thực về cuộc sống, sự tồn tại mà chính mỗi người bệnh phải tự tìm lấy. Đào sâu vào những kiến thức khoa học chẳng khác gì cố gắng giải tỏa cơn khát bằng nước muối. Không có phương pháp nào giúp điều trị được nỗi lo khi ta phải đối diện với cái chết.

“Tôi không thể tiếp tục. Tôi sẽ tiếp tục.”

Khoảnh khắc sự khó chịu choán ngợp đầu hàng, tôi vẫn nhớ. Câu nói của Samuel Beckett, vị tác giả của cuốn sách mà tôi thậm chí không đọc kỹ để ghi nhớ đến mức đó, câu nói đã được đọc từ rất lâu rồi từ thời đi học, chúng bắt đầu vang lên trong đầu, như bãi biển về sự mơ hồ tưởng chừng không thể vượt qua đã tách ra: “Tôi không thể tiếp tục. Tôi sẽ tiếp tục.” Bước thêm một bước về phía trước, lặp lại câu nói ấy: “Tôi không thể tiếp tục. Tôi sẽ tiếp tục.” Và rồi, tại một điểm nào đó, tôi đã vượt qua.

Đã 8 tháng trôi qua kể từ khi được chuẩn đoán. Sức khỏe tôi về cơ bản đã hồi phục. Về việc điều trị, căn bệnh ung thư đang được tái điều trị. Tôi dần dần có thể quay lại làm việc. Phủi lớp bụi đóng trên những tài liệu khoa học lâu không được đụng vào. Tôi bắt đầu viết nhiều hơn, ngắm nhiều hơn, cảm nhận nhiều hơn. 5:30 mỗi sáng, khi đồng hồ báo thức vang lên, cơ thể đã chết của tôi bừng tỉnh, người vợ đang nằm ngủ bên cạnh, tôi nghĩ thầm: “Tôi không thể tiếp tục.” Và một phút trôi đi, tôi tắm rửa và sẵn sàng bước vào phòng phẫu thuật để làm việc, đầy sức sống: “Tôi sẽ tiếp tục.

*-*-*-*-

*Link bài viết gốc

Add Comment

By Hang Nguyen
C-H-A-M.COM SỐNG CUỘC ĐỜI BẠN MUỐN.

Chủ đề

Dòng thời gian

Dấu trang của CHAM