C-H-A-M.COM SỐNG CUỘC ĐỜI BẠN MUỐN.

Làm thế nào để mang đến ý nghĩa cho một cuộc sống vô nghĩa?

L

Hay hành trình bắt đầu lối sống hiện sinh của tôi.

Một sáng ngày đầu năm 2021, một buổi sáng tĩnh lặng và êm đềm, sau khi hoàn thành các thủ tục vệ sinh buổi sáng, tôi bật máy tính lên, đăng nhập vào hòm thư điện tử. Trong hòm thư đầy ắp newsletter mà tôi đăng ký nhận hàng ngày, hòm thư sau 3,4 tháng bị bỏ bê giờ lổn nhổn những quảng cáo trộn lẫn với thông báo và newsletter. Tôi quyết tâm nhanh chóng hoàn thành việc dọn dẹp sạch sẽ hòm thư trong buổi sáng hôm đó. Giữa những cú lướt chuột không chú tâm, một tiêu đề đã thu hút sự chú ý, khiến tôi chững lại.

Trong khoảnh khắc đó, mọi thứ lộn xộn thời gian vừa qua dường như trở nên sáng tỏ hơn.

Cách đó vài hôm.

Sau khi kết thúc công việc, khoảng 11 giờ đêm, tôi uể oải lướt vào phòng riêng. Đặt mình xuống chiếc ghế vải in hoạ tiết vintage đặt trong góc phòng, tôi bấm điện thoại, gọi cho Ty, sau vài câu chia sẻ về ngày hôm đó, tôi thấy mình rưng rưng cơn nghẹn ngào, một cảm xúc sau cả ngày bị đè nén xuống, bất ngờ như được tháo lồng, và xổ bung ra.

“Em chẳng biết em đang làm cái quái gì nữa? Em chẳng biết mục đích của mình là gì? Cái mục đích trước đây đã không còn phù hợp, em còn chẳng biết điều gì giữ cho mình tiến về phía trước? Cuộc sống của em hiện tại chỉ là không có chút ý nghĩa nào cả… Em mệt mỏi quá!”

Chẳng thế nào nhớ nổi đây là lần thứ bao nhiêu tôi tua đi tua lại điệp khúc đó. Đầu dây bên kia, Ty vẫn giữ im lặng và kiên nhẫn lắng nghe.

Khoảng thời gian đó, mỗi sáng tỉnh dậy, tôi chán nản với tay lấy chiếc điện thoại xem giờ, khởi động bằng tâm thế khó chịu vì suy nghĩ rằng mình đã mất nửa buổi sáng chẳng làm gì, nghĩ đến khoảng thời gian còn lại tỉ lệ nghịch với độ dài của danh sách việc muốn làm, tôi càng cảm thấy không vui. Tôi vẫn chưa quen với thói quen dậy muộn từ khi theo giờ làm việc mới. Mang tâm thế bức xúc, sau đó tôi cũng lết khỏi giường. Tôi bật bài hướng dẫn thiền rồi ngồi hít thở, tập một bài yoga ngắn theo video trên Youtube, Tôi thường pha một cốc trà trong lúc vệ sinh buổi sáng. Khi trà đã xong, tôi đọc sách một chút, bởi chẳng bao lâu thì bụng tôi sẽ bắt đầu réo. Một bữa brunch tại quán cà phê rồi yên vị tại đó để đọc sách hoặc làm việc trên laptop. Và cuối cùng, chuẩn bị đi làm. Sau khi kết thúc công việc, khoảng 11 giờ đêm, tôi uể oải lướt vào phòng riêng…

Đó là một khoảng thời gian khó khăn, dù nhìn từ bên ngoài dường như ta chẳng thấy bất kỳ dấu hiệu gì. Nó bắt nguồn từ bên trong, từ sự trống rỗng và mất cảm giác gắn bó với cuộc sống, từ việc tôi chẳng thiết tha điều gì một cách mãnh liệt, từ việc tôi mất cảm hứng với hầu hết tất cả mọi thứ, từ việc tôi chỉ đang cố sống tạm bợ cho qua ngày,… Tôi đang phải đối diện với những câu hỏi lớn trong đời, điều mà tôi chưa bao giờ tưởng tượng nổi một ngày nào đó mình sẽ gặp phải:

“Ý nghĩa của cuộc sống là gì?

“Mục đích cuối cùng của tôi khi tồn tại trên trái đất này là gì?”

Cảm giác bất lực kèm theo do không tìm được câu trả lời khiến tôi chỉ có thể tiếp tục vò đầu bứt tai và than vãn với người yêu tôi mà thôi. Trong suốt mấy tháng.

“Em ghét bản thân mình của hiện tại, của những ngày ngập tràn trong cảm giác vô vọng, yếu đuối và bi quan. Em ghét chính con người đang khóc lóc và nói ra những điều này. Em chẳng biết điều gì đang diễn ra, chẳng biết tại sao, cũng chẳng biết như thế nào…”

Ngày tháng cứ thế trôi, dù không sao lý giải được những điều đang diễn ra, tôi vẫn cố gắng duy trì cuộc sống, cố gắng thu mình lại, phần nào để bảo toàn năng lượng và tìm kiếm sự bình an qua những thói quen lành mạnh như yoga, thiền, và nhất là đọc sách. Tôi loay hoay, và xoay sở, tỏ ra mọi chuyện đều ổn.

Nhưng phải đến tận buổi sáng ngày hôm ấy, khi mắt tôi lần đầu tiên bắt gặp cụm từ “existential crisis”, và rồi nhờ sự tìm hiểu thêm về khái niệm này, thì toàn bộ cảm nhận cùng những suy tư của tôi trong mấy tháng vừa qua đã được sắp xếp lại và liên kết với nhau một cách rành mạch, rõ ràng. Chiếc bóng đèn bật sáng! Cảm giác nặng nề và mơ hồ đã giờ được thay thế bởi một sự tò mò xen lẫn háo hức.

Thì ra,

Tôi đã trải qua một cuộc khủng hoảng về sự tồn tại, về mục đích sống, hay nói cách khác, khủng hoảng hiện sinh.

Và cách để vượt qua cuộc khủng hoảng này nằm trong một chủ nghĩa triết học được các triết gia phát triển từ thế kỷ thứ 19- chủ nghĩa hiện sinh.

Triết gia hiện sinh nói gì về ý nghĩa cuộc sống?

“Ý nghĩa, giá trị, mục đích cuộc sống không thể bị quy giản thành những yếu tố có thể định lượng được, nó tùy thuộc vào hành động cá nhân của mỗi con người để tự quyết định cái gì sẽ có ý nghĩa cho cuộc sống của chính mình.”

“Soren Kierkegaard, người được coi là triết gia hiện sinh đầu tiên cho rằng mỗi con người cá nhân- chứ không phải xã hội hay tôn giáo- chịu trách nhiệm tự mình mang đến ý nghĩa cho cuộc sống và sống nó một cách say mê và chân thành, hay “chân thực”.- Tú Anh.

Sự tự do

“Những người theo chủ nghĩa hiện sinh cho rằng điều duy nhất làm cho con người khác với các sinh vật khác là bởi chúng ta có quyền tự do quyết định….Những thực thể khác mang trong nó những đặc tính, những bản chất được quyết định: như một tảng đá, một con dao, hay thậm chí một con bọ hung. Nhưng chẳng có một bản thiết kế nào cho việc hình thành một con người. Có thể một người sẽ bị ảnh hưởng bởi các đặc điểm sinh học, văn hoá, và nền tảng cá nhân, nhưng ở mỗi thời điểm, tôi tự hoàn thiện bản thân mình. Và điều đó phụ thuộc vào việc tôi sẽ lựa chọn làm gì sau đó.”- Guardian

Quyền tự do mà chúng ta đáng lẽ ra hân hoan vì có được, lại trở thành một điều đáng ngại trong xã hội hiện đại ngày nay. Liệu khi có quá nhiều lựa chọn cộng với quyền tự do lựa chọn sẽ làm cho chúng ta dễ rơi vào khủng hoảng hơn hay không?

Tôi nhớ đến một chương trong cuốn sách David and Goliath của Malcom Gladwell, trong chương này, ông đã đề cập đến đồ thị hình chữ U ngược, ý nghĩa của đồ thị này, nói một cách đơn giản, là quá ít hoặc quá nhiều đều không hẳn tốt. Cũng trong cuốn sách, ông dẫn chứng số lượng học sinh có liên quan đến chất lượng học tập, trường hợp quá đông học sinh trong một lớp sẽ dẫn đến giáo viên không thể sâu sát và bao trùm được toàn bộ học sinh, nhưng số lượng ít quá sẽ khiến cho bầu không khí trở nên thiếu năng động và giảm hiệu quả học tập. Một ví dụ khác đó là số lượng tài sản có thể ảnh hưởng đến việc nuôi dạy con cái. Những đứa trẻ thiếu thốn sẽ không có cơ hội, và nhận được những hỗ trợ cần thiết để phát triển, tuy vậy, những đứa trẻ sinh ra trong gia đình quá giàu có sẽ dễ có xu hướng mất đi động lực và ham muốn cố gắng.

Tương tự, cuộc sống hiện đại đã giúp cho đời sống con người trở nên quá đầy đủ, thậm chí dư thừa. Dư thừa thông tin, dư thừa chương trình giải trí, dư thừa quảng cáo, dư thừa tiềm năng,… Một lần nữa, tôi tự hỏi, liệu sự tự do trong hoàn cảnh thừa mứa lựa chọn và vô hạn khả năng trong hiện tại có khi nào khiến ngày càng nhiều người trở nên mất phương hướng trong việc tìm thấy mục đích và ý nghĩa hay không?

Nếu vậy, ta nên sử dụng sự tự do đó như thế nào để đi đúng hướng, để bớt hoang mang giữa quá nhiều điều có thể?

Một lần nữa, những triết gia hiện sinh đã có lời giải đáp cho chúng ta.

Sống thật với chính mình

“Theo Kierkegaard, để có được sự tự do này, để tự do thực sự, trước hết mỗi cá nhân phải trở thành chính nó”- Oxford Handbooks Online

Trở về quê hương, tôi nhận ra mối bất hoà đang tồn tại, giữa bản thân tôi và môi trường sống. Là tôi đã thay đổi quá nhiều trong 6 năm qua, hay quê hương tôi, hoặc là cả hai. Cũng có thể là toàn bộ thế giới này đang thay đổi quá nhanh trong vài thập kỷ qua. Tôi  nhận thức rằng sự thay đổi này, dù tồn tại hay không, cũng thật khó để dung hoà lẫn nhau. Cố gắng cân bằng giữa việc thích nghi với môi trường và việc giữ lại bản sắc cá nhân chưa bao giờ là chuyện giản đơn.

Một lần nữa, tôi được vây quanh bởi những người thân thuộc, những người mà tôi dễ có xu hướng để cho họ được phép khuấy động tâm trí, và đảo lộn những giá trị cá nhân tôi đã đắp xây trước đây. Lần này, tôi phải cố gắng hơn nữa, tập trung hơn nữa vào bản thân mình, vào tâm tư nội tại, trong khi đó đứng vững giữa những điều người khác có thể nghĩ/nói về tôi. Tôi phải tiếp tục lựa chọn trở thành chính mình, thay vì trở thành những gì người khác kỳ vọng. Đồng thời, tôi cần nhận thức được những điều tất yếu sẽ xảy ra khi tôi đưa ra lựa chọn đó. Như Gordon E. Bigelow đã diễn đạt một cách dễ hiểu như sau:

“đôi khi có người buộc phải thực hiện một hành vi có tính chất ngoại lệ đối với lề luật chung, bởi vì, xét về khía cạnh hiện sinh, anh ta là một biệt lệ, một sinh linh cụ thể, mà sự tồn tại của anh ta không thể hoàn toàn bị áp đặt dưới bất cứ lề luật phổ quát nào.”*

Tôi không bao giờ được quên rằng: Tự do chỉ có thể đạt được, khi ta sống thật với chính mình.

Nói Có với cuộc sống

Khép lại năm 2020, Disney đã công chiếu Soul (Cuộc sống muôn màu)– một bộ phim giàu ý nghĩa, mang đến biết bao cảm xúc lẫn lộn và đọng lại dư âm sâu sắc trong lòng người xem. Khoảnh khắc linh hồn “lạc lối” 22 ngước mắt nhìn lên, bầu trời thu nhuộm vàng nắng chiều trong vắt, những chiếc lá ngả vàng ươm, cô ngửa bàn tay, vươn ra đón lấy quả chò đưa theo gió rụng xuống là một khoảnh khắc đắt giá và khiến cảm xúc vỡ oà.

Cộng hưởng từ bộ phim, ngày hôm đó, tôi đăng lên Instagram:Lần đầu tiên, sau nhiều ngày chôn chặt mình trong cảm giác vô vọng tìm kiếm ý nghĩa cuộc đời hay mục đích cuối cùng cho sự tồn tại của mình, tôi hiểu rằng hoá ra: Điều đẹp nhẽ nhất của cuộc sống nằm ở việc “được sống”.

Một người theo chủ nghĩa hiện sinh sẽ luôn nói Có với cuộc sống, với tất cả điều gì đang diễn ra trong khoảnh khắc hiện tại.

“Cuộc sống buộc ta phải đương đầu với nhiều nghịch lý. Ta sống với hi vọng ngày mai tốt đẹp hơn hôm nay, mặc dù ngày mai cũng có nghĩa là ta đến gần cái chết hơn. Ta nỗ lực để sống thật với chính mình, dù cuộc đời là một hành trình bỏ ngỏ để phát hiện ra ta là ai, điều không bao giờ biết chắc được. Theo chủ nghĩa hiện sinh, ta cần một thái độ thật can đảm để đối diện với tính chất mập mờ này của cuộc đời chứ không tránh né, thậm chí không giải quyết mà tiếp tục sống, trong khi biết vấn đề vẫn tồn tại.”

Thời gian vừa qua, vì chỉ thu lu trong một xó xỉnh nào đó, tôi đã cố gắng làm cho mình bận rộn. Tiếp tục như thể cuộc đời vẫn bình thường, duy trì những thói quen lành mạnh gần như mỗi ngày. Ngoài ra,tôi tìm đọc những tác phẩm, các bài viết liên quan đến triết học và tôn giáo, với mục đích là tìm lời lý giải những gì đang xảy ra. Tôi cũng đầu tư cho đời sống tinh thần thêm phong phú với những trải nghiệm như nghe hoà nhạc, làm đồ thủ công, du lịch một mình đến một thành phố mà tôi đã mơ ước đặt chân đến bấy lâu nay, học chơi nhạc cụ…Khi làm như vậy, tôi đã chẳng mảy may ý thức gì về hiệu quả mà chúng có thể mang lại. Thậm chí, khi cơn suy sụp của tôi diễn ra hầu như mỗi ngày, tôi gần như muốn từ bỏ vì không còn tin tưởng vào bất cứ hứa hẹn tốt đẹp gì từ những thói quen lành mạnh như  thực hành thiền, yoga, và kết luận rằng những nội dung bổ ích trong sách dường như cũng chẳng có tác dụng với tình trạng của tôi. Nhưng bằng cách nào đó, tôi vẫn tiếp tục làm những điều tôi cho là tương đối vô nghĩa đó. Cho đến một ngày, một trong những thứ vô nghĩa đó đã dẫn dắt tôi đến với lời giải đáp mà tôi tìm kiếm lâu nay.

Thời điểm hiện tại, khi đang viết những dòng này, tôi đã cảm thấy khá hơn nhiều, nó khác với sự lên xuống thất thường trước đây, thấy vui rồi lại cảm thấy tệ ngay sau đó. Khá hơn bởi vì tôi đã thôi thúc ép bản thân mình phải tìm ra nhiệm vụ mà tôi được giao cho trong kiếp sống này, một ý nghĩa cuối cùng của sự tồn tại của mình, mà chỉ đơn giản là tận hưởng những ngày được sống.

Viết đến đây, tôi nhớ đến một đoạn trong tác phẩm Cây cam ngọt của tôi, của nhà văn José Mauro De Vasnconcelos. Đoạn hội thoại giữa cậu bé Zezé, đang nằm trên giường bệnh, và người mẹ thân yêu:

“Mẹ ơi…”

Tôi lẩm bẩm thốt ra câu nói có lẽ là lời buộc tội nặng nề nhất với cuộc đời mình.

“Mẹ ơi, đáng lẽ con không nên được sinh ra trên đời này. Đáng lẽ con nên giống như quả cầu của con…”

Mẹ buồn bã vuốt tóc tôi.

“Ai đã ở trên đời, thì tức là người đó đều xứng đáng được sinh ra con ạ. Con cũng thế..”

Ai đã ở trên đời, thì tức là người đó đều xứng đáng được sinh ra.


Nguồn tham khảo:

https://www.oxfordhandbooks.com/view/10.1093/oxfordhb/9780199696543.001.0001/oxfordhb-9780199696543-e-15

https://www.theguardian.com/books/2016/mar/04/ten-reasons-to-be-an-existentialist

https://cuoituan.tuoitre.vn/tin/van-hoa-nghe-thuat/20181020/vi-sao-ta-can-song-hien-sinh/1463959.html

http://www.vanhoanghean.com.vn/component/k2/30-nhung-goc-nhin-van-hoa/14254-chu-nghia-hien-sinh-su-hinh-thanh-dien-mao-va-anh-huong

*trích từ bản dịch trên triethoc.edu.vn: http://triethoc.edu.vn/vi/truong-phai-triet-hoc/chu-nghia-hien-sinh/doi-net-ve-chu-nghia-hien-sinh_15.html

https://www.sachkhaiminh.com/triet-hoc-hien-sinh-cua-soren-kierkegaard


Nếu bạn yêu thích bài viết này hoặc tìm thấy được những điều hữu ích, xin hãy để lại bình luận hoặc chia sẻ để ủng hộ người viết. Xin cảm ơn.

Add Comment

C-H-A-M.COM SỐNG CUỘC ĐỜI BẠN MUỐN.

Cart

Chủ đề

Dấu trang của CHAM

Dòng thời gian